تازه ترین كاوش های باستان شناسی در تپه ربط شهر ربط در شهرستان سردشت به كشف نقش 2 الهه عریان در این محوطه 3 هزارساله منجر شد.
تپه ربط در شهر سردشت و در كرانه شرقی رودخانه زاب كوچك قراردارد تا پیش از بررسی ها، وسعت این تپه چهارده هكتار تخمین زده می شد اما كاوش ها نشان داد كه این تپه 25 هكتار وسعت دارد.
«رضا حیدری»، باستان شناس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری آذربایجان غربی گفت: «برای اولین بار كاوش های باستان شناسان در تپه ربط سردشت به كشف نقش دو الهه عریان بر روی آجر منجر شد. تاكنون چنین نقشی در محوطه های باستانی كشور دیده نشده است. اهمیت كشف های جدید در تپه ربط، خبرنگاران بی بی سی و یك خبرنگار از كشور عراق را به این منطقه كشانده است. خبرنگاران كشورهای دیگر از جمله فرانسه اخبار این كاوش ها را تلفنی كسب كردند.»
وجود نقش الهه های بالدار در 3هزار سال پیش در این منطقه تعجب همگان را برانگیخته است. در طی حفاری های باستان شناسی نقاط گوناگون جهان، ده ها هزار كننده كاری و مجسمه الهه بزرگ یا الهه مادر، عریان و گاه منقوش به رنگ سرخ كشف شده است. در الهه های کشف شده در این مناطق ویژگی مادری بطور اغراق آمیزی تصویر شده است. این ها زنانی هستند كه در شرف زایش هستند اما الهه های كشف شده در این حفاری ها اندامی كاملا متناسب دارند به همین دلیل باستان شناسان آن ها را الهه باروری و زایش نمی دانند.
او گفت: «الهه های عریان در هنر یونانی یافت می شوند. در این هنر، پیكرك های الهه های زن، نماد باروری به شمار می روند اما فاقد بال هستند. الهه های كشف شده بر روی آجرهای كنگره دار در سایت باستانی دارای دوبال هستند. دست های این الهه ها به صورت افقی باز شده است و بال آن ها رو به پایین است. بدن این الهه ها سفید رنگ است و بر روی شکم یكی از آن ها حلقه هایی كنده شده و پاها به صورت غیر طبیعی باز شده است. رنگ بال های این الهه ها زرد وسفید است. یكی از الهه ها سر ندارد و دیگری فاقد سر و پا است. چگونگی وجود این نقش ها در این منطقه از كشور سوالی است كه هنوز پاسخی به آن داده نشده است. شاید بتوان شواهدی از این آثار را در كشور عراق یا تركیه یافت و بسیاری از سوال های بی پاسخ امروز جواب داد .»
كاوش های بیشتر در این تپه به بسیاری از سوالات امروز پاسخ می دهد.
باستان شناسان تاكنون به چگونگی استفاده و تهیه رنگ در سه هزار سال پیش در این محوطه دست نیافته اند. این بررسی ها نشان نداد كه الهه های بالدار یا عریان در سه هزارسال پیش نماد چه چیزی بوده است.
تپه ربط كه سطحی ترین فرهنگ آن به هزاره اول پیش از میلاد باز می گردد، یكی از بزرگترین محوطه های تاریخی شناخته شده در شمال غرب كشور است. كاوش های باستان شناسان در شمال غرب كشور برای مطابقت این تپه با مركز كشور آردینی(موصاصیر) در شهریورماه سال 84 آغاز شده است. طبق مستندات موجود بزرگترین معبد خدای خالیدی در دولت آردینی قرار دارد.