جغرافیای تاریخی و سرزمین های خلافت شرقی، گای لسترنج،ص178:

( در کنار شاهراه و در شمال ارومیه به مسافت کمی از زاویه ی شمال باختری دریاچه ی ارومیه،شهر سلماس واقع است که مقدسی درباره آن می گوید:شهری نیکوست دارای بازارهای خوب و مسجدی که از سنگ ساخته شده است و در قرن چهارم ساکنان آن شهر از نژاد کرد بوده اند .

یاقوت حموی می گوید: در قرن هفتم قسمت عمده آن شهر خراب گردید . ولی به گفته حمدالله مستوفی یک قرن بعد علیشاه وزیر غازان خان مغولی در آن عمارت کرد دورش هشت هزار گام است. هوایش به سردی مایل و رودخانه آن از جبال کردستان برمی خیزد  و به بحیره ی چیچست ریزد ، باغستان بسیار دارد ، میوه ی انگورش نیکو باشد، غله و دیگر حبوبات نیکو آید .)

ولادیمیر مینورسکی در کتاب تاریخ زبان و فرهنگ، در ص 35 می نویسد:

(در اولین سده های میلادی منطقه خودمختاری بود و ارمنی ها آن را کرتچیا به معنی کردستان گفته اند .)

سلماس یا سلماز از دو جزء کردی (سل ) به معنی تخته سنگ یا صخره تقریبا مسطح باشد و جزء دوم (( ماس،ماز= مَََز)) به معنی بزرگ است که سلماس، به معنی تخته سنگ  یا سنگ بزرگ می باشد ، و احتمالاً  آبشار شلماش سردشت نیز به همین معنی می باشد ، که آب آبشار از صخره بزرگی سرازیر می شود.

شاید منظور از سنگ بزرگ کتیبه و تصاویر حکاکی شده  بر روی سنگی بزرگ از یک کوه سنگی دوره ی ساسانیان باشد که در جنوب شرقی شهر سلماس قرار گرفته است .1

و احتمال موجه بودن این معنی (( تخته سنگ بزرگ )) بسیار زیاد است . چون در سمت جنوبی کتیبه منقوش خان تختی که در کوه پیر چاوش2 و جنوب غربی روستای میناس MINAS3 قرار گرفته، روستای تَمَرTAMAR که در سمت شرقی این روستا کوهی به نام کوه سَلSal یا بیوک سل (سل بزرگ)که ترکیبی از یک کلمه ترکی (بیوک=بزرگ) و یک کلمه کردی (( سََل= تخته  سنگ )) می باشد قرار گرفته است که پیرمردی از اهالی این روستا می گفت چون یک تخته سنگ بزرگ در کمره ی رو به ده کوه قرار گرفته آن را سل می گویند . و در 7 کیلومتری غرب سلماس قریه کردوان قرار دارد که یک کوه سنگی با زمین های تخته سنگی بزرگ کنار آن به((سه لِ کردوان Sale Kurdvan  به معنی تخته سنگ کردوان مشهور است.

و اگر تلفظ سلماسsalmas را سولماسsulmas بدانیم در اینصورت به معنی آبشار بزرگ خواهد بود چون در کردی شمال (سول) به معنی آبشار و ماس، ماز یا مز به معنی بزرگ است و به همین ترتیب شهر سلماس و آبشار شلماش سردشت نیز به همین معنی خواهد بود.

 

توضیحات :

1-کتیبه خان تختی سلماس:

مؤسس سلسله ی ساسانی پس از شکست خسرو اشکانی پادشاه ارمنستان این ناحیه را ضمیمه متصرفات خود نمود . یادگار این پیروزی به دستور شاهنشاه ساسانی یا به میل و رغبت ارامنه آن زمان به منظور نشان دادن اطاعت و پیروی از شاهنشاه بزرگ ایران در 12 کیلومتری جنوب خاوری شاهپور ( بر سر راه شاهپور رضائیه نرسیده به ده خان تختی  در کوه پیر چاوش بر روی تخته سنگی حکاکی و برای ما باقی مانده است در نقش برجسته مذکور دو نفر سوار بر اسب وجود دارد که یکی خود اردشیر و دیگری پسرش شاهپور است....)

2- پیر چاوش به معنی پیری که خوب سخن می گوید .

3- میناس باید مینا و ماننا باشد.