باستان شناسان موفق به كشف آثاری شدند كه به احتمال زیاد وجود معبد موصاصیر در شمال غرب ایران را اثبات می كند.

كاوش های باستان شناسی تپه ربط دو به كشف آثاری منجر شد كه به احتمال زیاد وجود معبد موصاصیر در شمال غرب ایران را اثبات می كند. باستان شناسان این كشف را آغاز شناسایی چهل دولت شهر می دانند كه سارگون پادشاه آشور در سه هزار سال پیش در این منطقه آن ها را به تصرف خود درآورده بود.
تا پیش از كاوش در تپه باستانی ربط، باستان شناسان خارجی از جمله باستان شناسان آلمانی و آمریكایی گمان می کردند احتمالا این معبد در كشور عراق یا تركیه نهفته است.
«رضا حیدری»، باستان شناس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در استان آذربایجان غربی گفت: «كاوش جدید در تپه ربط دو با توجه به كشف نمادهای مختلف چون محوطه سازی با طرح های دایره های متحد المركز در كادرهای چهارگوشه كه اضلاع آن ها به صورت سنبل گندم تزئین شده است و تعداد فراوان آجرهای لعابدار و الهه های عریان بالدار همراه با حیوانات اساطیری، بخش هایی از چندین درخت زندگی با گل های نیلوفر آبی، طرح های هندسی شامل دایره های متحدالمركز و دایره های گیس بافت و مدارك تاریخی كه از زبان سارگون پادشاه آشور درباره موقعیت كشورهایی كه تصرف كرده، برجا مانده، نشان می دهد این معبد احتمالا همان معبد گم شده موصاصیر است.»
باستان شناسان خارجی سالیان متمادی سعی داشتند معبد موصاصیر را در كشور عراق یا تركیه پیدا كنند. حتی باستان شناسان آلمانی و آمریكایی حدس می زدند كه این معبد باید در عراق یا تركیه باشد. مكان های مختلفی هم با این عنوان در كشور عراق و نقاط دیگر كاوش شد. حتی یك باستان شناس با توجه وجود یك پلان اورارتویی در عراق، حدس می زد كه این معبد باید در روستای «موجه صیر» عراق واقع شده باشد.
او گفت: «حتی اگر فصل های بعدی این كاوش ها ثابت كند كه این معبد، معبد موصاصیر نیست اما این كاوش ها خود سر آغاز پیدایش 40 دولت شهر است كه سارگون پادشاه آشور به منظور كشور گشایی آن ها را تصرف كرده است.»
سارگون گل نوشته های آشوری از خود بجا گذاشته كه درآن ها به حمله به دولت شهر هایی مانایی اشاره شده است. او در این گل نوشته ها، نقطه به نقطه حركت خود را به این دولت شهر ها نشان داده است.
حیدری گفت: «او علاوه بر اطلاعات جغرافیایی به طور كامل موقعیت مسیرهایی كه برای رسیدن به این كشورها طی كرده را اعم وجود آبشار، رودخانه، جنگل وكوه در این مسیر ها مشخص كرده است. مثلا نوشته است برای رسیدن به این شهر دریا و كوه را پشت سرگذاشته است. براساس همین گل نوشته، معبد موصاصیر باید در این تپه واقعه شده باشد. از سوی دیگر با توجه به وسعت 25 هكتاری كه این منطقه دارد و با توجه به مواد فرهنگی كشف شده بعید به نظر می رسد كه معبد موصاصیر در جای دیگری باشد.»
دولت شهرها، شكلی از جامعه سیاسی است كه قلمرو آن یك شهر است. این شكل در دوران كلاسیك تمدن یونان پدید آمد و نام باستانی آن پولیس Polis بود. قلمرو پولیس چندان محدود بود كه شهروندان (پولیسای) همدیگر را می شناختند. در باب منشا دولت شهرها، نظرها ناهمگون است. گمان می رود كه نظام های قبیله ای آغازین در یك دوره پسرفت اقتصادی و از هم گسیختگی از ???? تا ??? سال پیش از میلاد در شبه جزیره های یونان، جزیره های اژه و غرب آسیای صغیر مستقر شدند و هسته دولت شهرها را به وجود آوردند. همین دولت شهرها بودند كه پایه های تمدن یونانی رومی و تمدن جدید غربی را گذاشتند. مهمترین دولت شهری كه در تاریخ تمدن بشر از بسیاری جهات نقش بزرگی داشته دولت شهر آتن در یونان باستان است.
حیدری گفت: « مسیری كه سارگون برای رسیدن به این شهر مشخص می كند با مسیر امروزی این تپه منطبق است. سارگون پس از تصرف این شهر 6110 نفر را به اسارت خود در آورده است. 1250 راس گوسفند، 45تن طلا، 400 قطعه جواهر، 44 شمشیر و خنجر، چندین جام نقره با نام «روسا» پادشاه اوراتوها و... غنایمی است كه این پادشاه در این منطقه به دست آورده است. این غنایم از وجود یك حكومت بسیار بزرگ در سه هزارسال پیش در این منطقه خبر می دهد. همچنین اهمیت مذهبی شهر موصاصیر به حدی بوده است كه پادشاه اورارتو هدایای زیادی به این معبد باستانی هدیه كرده است.»
سارگون واقعه حمله هشتم خود به این سرزمین ها را در گل نوشته هایی به خدای آشور می نویسد. باستان شناسان این گل نوشته ها را در پایتخت كشور آشور در عراق یافته اند. در این گل نوشته ها به حمله به معبد موصاصیر اشاره شده است.اهمیت این یافته بحدی زیادی است كه نگاه خبرگزاری های خارجی را به خود جلب كرده است.
موصاصیر دولتی همزمان با اورارتو و آشور ها بوده است. این حكومت از سوی آَشور ها، آردینی یا كشور آفتاب خوانده می شد. موصاصیربر اساس شرایط سیاسی منطقه گاهی با آشورها و گاه با اورارتو ها هم پیمان می شدند.